संस्कृत
Hindi
Pronunciation
- IPA(key): /sənsk.ɾɪt̪/
Audio (file)
Marathi
Nepali
Sanskrit
FWOTD – 26 March 2017
Etymology
From सम्- (sam-, “together”) + कृत (kṛtá, “made, done”), the latter formed from the verbal root कृ (kṛ, “make, perform, do”). The first word is from Proto-Indo-European *som- (“together, wholly”), and the second is from *kʷr̥-tó-s (“done, made”).
Pronunciation
Adjective
संस्कृत • (saṃ-skṛtá, sáṃ-skṛta)
- put together, constructed, well or completely formed, perfected
- made ready, prepared, completed, finished
- dressed, cooked (as food)
- purified, consecrated, sanctified, hallowed, initiated
- refined, adorned, ornamented, polished, highly elaborated (especially applied to highly wrought speech, such as the Sanskrit language, as opposed to the vernaculars)
Declension
Masculine a-stem declension of संस्कृत (sáṃskṛta) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | संस्कृतः sáṃskṛtaḥ |
संस्कृतौ sáṃskṛtau |
संस्कृताः / संस्कृतासः¹ sáṃskṛtāḥ / sáṃskṛtāsaḥ¹ |
Vocative | संस्कृत sáṃskṛta |
संस्कृतौ sáṃskṛtau |
संस्कृताः / संस्कृतासः¹ sáṃskṛtāḥ / sáṃskṛtāsaḥ¹ |
Accusative | संस्कृतम् sáṃskṛtam |
संस्कृतौ sáṃskṛtau |
संस्कृतान् sáṃskṛtān |
Instrumental | संस्कृतेन sáṃskṛtena |
संस्कृताभ्याम् sáṃskṛtābhyām |
संस्कृतैः / संस्कृतेभिः¹ sáṃskṛtaiḥ / sáṃskṛtebhiḥ¹ |
Dative | संस्कृताय sáṃskṛtāya |
संस्कृताभ्याम् sáṃskṛtābhyām |
संस्कृतेभ्यः sáṃskṛtebhyaḥ |
Ablative | संस्कृतात् sáṃskṛtāt |
संस्कृताभ्याम् sáṃskṛtābhyām |
संस्कृतेभ्यः sáṃskṛtebhyaḥ |
Genitive | संस्कृतस्य sáṃskṛtasya |
संस्कृतयोः sáṃskṛtayoḥ |
संस्कृतानाम् sáṃskṛtānām |
Locative | संस्कृते sáṃskṛte |
संस्कृतयोः sáṃskṛtayoḥ |
संस्कृतेषु sáṃskṛteṣu |
Notes |
|
Feminine ā-stem declension of संस्कृता (sáṃskṛtā) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | संस्कृता sáṃskṛtā |
संस्कृते sáṃskṛte |
संस्कृताः sáṃskṛtāḥ |
Vocative | संस्कृते sáṃskṛte |
संस्कृते sáṃskṛte |
संस्कृताः sáṃskṛtāḥ |
Accusative | संस्कृताम् sáṃskṛtām |
संस्कृते sáṃskṛte |
संस्कृताः sáṃskṛtāḥ |
Instrumental | संस्कृतया / संस्कृता¹ sáṃskṛtayā / sáṃskṛtā¹ |
संस्कृताभ्याम् sáṃskṛtābhyām |
संस्कृताभिः sáṃskṛtābhiḥ |
Dative | संस्कृतायै sáṃskṛtāyai |
संस्कृताभ्याम् sáṃskṛtābhyām |
संस्कृताभ्यः sáṃskṛtābhyaḥ |
Ablative | संस्कृतायाः sáṃskṛtāyāḥ |
संस्कृताभ्याम् sáṃskṛtābhyām |
संस्कृताभ्यः sáṃskṛtābhyaḥ |
Genitive | संस्कृतायाः sáṃskṛtāyāḥ |
संस्कृतयोः sáṃskṛtayoḥ |
संस्कृतानाम् sáṃskṛtānām |
Locative | संस्कृतायाम् sáṃskṛtāyām |
संस्कृतयोः sáṃskṛtayoḥ |
संस्कृतासु sáṃskṛtāsu |
Notes |
|
Neuter a-stem declension of संस्कृत (sáṃskṛta) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | संस्कृतम् sáṃskṛtam |
संस्कृते sáṃskṛte |
संस्कृतानि / संस्कृता¹ sáṃskṛtāni / sáṃskṛtā¹ |
Vocative | संस्कृत sáṃskṛta |
संस्कृते sáṃskṛte |
संस्कृतानि / संस्कृता¹ sáṃskṛtāni / sáṃskṛtā¹ |
Accusative | संस्कृतम् sáṃskṛtam |
संस्कृते sáṃskṛte |
संस्कृतानि / संस्कृता¹ sáṃskṛtāni / sáṃskṛtā¹ |
Instrumental | संस्कृतेन sáṃskṛtena |
संस्कृताभ्याम् sáṃskṛtābhyām |
संस्कृतैः / संस्कृतेभिः¹ sáṃskṛtaiḥ / sáṃskṛtebhiḥ¹ |
Dative | संस्कृताय sáṃskṛtāya |
संस्कृताभ्याम् sáṃskṛtābhyām |
संस्कृतेभ्यः sáṃskṛtebhyaḥ |
Ablative | संस्कृतात् sáṃskṛtāt |
संस्कृताभ्याम् sáṃskṛtābhyām |
संस्कृतेभ्यः sáṃskṛtebhyaḥ |
Genitive | संस्कृतस्य sáṃskṛtasya |
संस्कृतयोः sáṃskṛtayoḥ |
संस्कृतानाम् sáṃskṛtānām |
Locative | संस्कृते sáṃskṛte |
संस्कृतयोः sáṃskṛtayoḥ |
संस्कृतेषु sáṃskṛteṣu |
Notes |
|
Masculine a-stem declension of संस्कृत (saṃskṛtá) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | संस्कृतः saṃskṛtáḥ |
संस्कृतौ saṃskṛtaú |
संस्कृताः / संस्कृतासः¹ saṃskṛtā́ḥ / saṃskṛtā́saḥ¹ |
Vocative | संस्कृत sáṃskṛta |
संस्कृतौ sáṃskṛtau |
संस्कृताः / संस्कृतासः¹ sáṃskṛtāḥ / sáṃskṛtāsaḥ¹ |
Accusative | संस्कृतम् saṃskṛtám |
संस्कृतौ saṃskṛtaú |
संस्कृतान् saṃskṛtā́n |
Instrumental | संस्कृतेन saṃskṛténa |
संस्कृताभ्याम् saṃskṛtā́bhyām |
संस्कृतैः / संस्कृतेभिः¹ saṃskṛtaíḥ / saṃskṛtébhiḥ¹ |
Dative | संस्कृताय saṃskṛtā́ya |
संस्कृताभ्याम् saṃskṛtā́bhyām |
संस्कृतेभ्यः saṃskṛtébhyaḥ |
Ablative | संस्कृतात् saṃskṛtā́t |
संस्कृताभ्याम् saṃskṛtā́bhyām |
संस्कृतेभ्यः saṃskṛtébhyaḥ |
Genitive | संस्कृतस्य saṃskṛtásya |
संस्कृतयोः saṃskṛtáyoḥ |
संस्कृतानाम् saṃskṛtā́nām |
Locative | संस्कृते saṃskṛté |
संस्कृतयोः saṃskṛtáyoḥ |
संस्कृतेषु saṃskṛtéṣu |
Notes |
|
Feminine ā-stem declension of संस्कृता (saṃskṛtā́) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | संस्कृता saṃskṛtā́ |
संस्कृते saṃskṛté |
संस्कृताः saṃskṛtā́ḥ |
Vocative | संस्कृते sáṃskṛte |
संस्कृते sáṃskṛte |
संस्कृताः sáṃskṛtāḥ |
Accusative | संस्कृताम् saṃskṛtā́m |
संस्कृते saṃskṛté |
संस्कृताः saṃskṛtā́ḥ |
Instrumental | संस्कृतया / संस्कृता¹ saṃskṛtáyā / saṃskṛtā́¹ |
संस्कृताभ्याम् saṃskṛtā́bhyām |
संस्कृताभिः saṃskṛtā́bhiḥ |
Dative | संस्कृतायै saṃskṛtā́yai |
संस्कृताभ्याम् saṃskṛtā́bhyām |
संस्कृताभ्यः saṃskṛtā́bhyaḥ |
Ablative | संस्कृतायाः saṃskṛtā́yāḥ |
संस्कृताभ्याम् saṃskṛtā́bhyām |
संस्कृताभ्यः saṃskṛtā́bhyaḥ |
Genitive | संस्कृतायाः saṃskṛtā́yāḥ |
संस्कृतयोः saṃskṛtáyoḥ |
संस्कृतानाम् saṃskṛtā́nām |
Locative | संस्कृतायाम् saṃskṛtā́yām |
संस्कृतयोः saṃskṛtáyoḥ |
संस्कृतासु saṃskṛtā́su |
Notes |
|
Neuter a-stem declension of संस्कृत (saṃskṛtá) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | संस्कृतम् saṃskṛtám |
संस्कृते saṃskṛté |
संस्कृतानि / संस्कृता¹ saṃskṛtā́ni / saṃskṛtā́¹ |
Vocative | संस्कृत sáṃskṛta |
संस्कृते sáṃskṛte |
संस्कृतानि / संस्कृता¹ sáṃskṛtāni / sáṃskṛtā¹ |
Accusative | संस्कृतम् saṃskṛtám |
संस्कृते saṃskṛté |
संस्कृतानि / संस्कृता¹ saṃskṛtā́ni / saṃskṛtā́¹ |
Instrumental | संस्कृतेन saṃskṛténa |
संस्कृताभ्याम् saṃskṛtā́bhyām |
संस्कृतैः / संस्कृतेभिः¹ saṃskṛtaíḥ / saṃskṛtébhiḥ¹ |
Dative | संस्कृताय saṃskṛtā́ya |
संस्कृताभ्याम् saṃskṛtā́bhyām |
संस्कृतेभ्यः saṃskṛtébhyaḥ |
Ablative | संस्कृतात् saṃskṛtā́t |
संस्कृताभ्याम् saṃskṛtā́bhyām |
संस्कृतेभ्यः saṃskṛtébhyaḥ |
Genitive | संस्कृतस्य saṃskṛtásya |
संस्कृतयोः saṃskṛtáyoḥ |
संस्कृतानाम् saṃskṛtā́nām |
Locative | संस्कृते saṃskṛté |
संस्कृतयोः saṃskṛtáyoḥ |
संस्कृतेषु saṃskṛtéṣu |
Notes |
|
Noun
संस्कृत • (saṃ-skṛtá) m
Declension
Masculine a-stem declension of संस्कृत (saṃskṛtá) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | संस्कृतः saṃskṛtáḥ |
संस्कृतौ saṃskṛtaú |
संस्कृताः / संस्कृतासः¹ saṃskṛtā́ḥ / saṃskṛtā́saḥ¹ |
Vocative | संस्कृत sáṃskṛta |
संस्कृतौ sáṃskṛtau |
संस्कृताः / संस्कृतासः¹ sáṃskṛtāḥ / sáṃskṛtāsaḥ¹ |
Accusative | संस्कृतम् saṃskṛtám |
संस्कृतौ saṃskṛtaú |
संस्कृतान् saṃskṛtā́n |
Instrumental | संस्कृतेन saṃskṛténa |
संस्कृताभ्याम् saṃskṛtā́bhyām |
संस्कृतैः / संस्कृतेभिः¹ saṃskṛtaíḥ / saṃskṛtébhiḥ¹ |
Dative | संस्कृताय saṃskṛtā́ya |
संस्कृताभ्याम् saṃskṛtā́bhyām |
संस्कृतेभ्यः saṃskṛtébhyaḥ |
Ablative | संस्कृतात् saṃskṛtā́t |
संस्कृताभ्याम् saṃskṛtā́bhyām |
संस्कृतेभ्यः saṃskṛtébhyaḥ |
Genitive | संस्कृतस्य saṃskṛtásya |
संस्कृतयोः saṃskṛtáyoḥ |
संस्कृतानाम् saṃskṛtā́nām |
Locative | संस्कृते saṃskṛté |
संस्कृतयोः saṃskṛtáyoḥ |
संस्कृतेषु saṃskṛtéṣu |
Notes |
|
Noun
संस्कृत • (saṃ-skṛtá) n
- making ready, preparation or a prepared place, sacrifice
- Tittiri, Taittirīya Saṃhitā
- sacred usage or custom
- MW
- Sanskrit language (compare above)
- Rasikasarvasva in Narayana on Gitagovinda 5.2:
- संस्कृतात् प्राकृतम् इष्टम् ततोऽपभ्रंशभाषणम्।
- saṃskṛtāt prākṛtam iṣṭam tato’pabhraṃśabhāṣaṇam.
- One takes for granted that from Sanskrit originated Prakrit, whence the Apabhramsa language.
- संस्कृतात् प्राकृतम् इष्टम् ततोऽपभ्रंशभाषणम्।
Declension
Neuter a-stem declension of संस्कृत (saṃskṛtá) | |||
---|---|---|---|
Singular | Dual | Plural | |
Nominative | संस्कृतम् saṃskṛtám |
संस्कृते saṃskṛté |
संस्कृतानि / संस्कृता¹ saṃskṛtā́ni / saṃskṛtā́¹ |
Vocative | संस्कृत sáṃskṛta |
संस्कृते sáṃskṛte |
संस्कृतानि / संस्कृता¹ sáṃskṛtāni / sáṃskṛtā¹ |
Accusative | संस्कृतम् saṃskṛtám |
संस्कृते saṃskṛté |
संस्कृतानि / संस्कृता¹ saṃskṛtā́ni / saṃskṛtā́¹ |
Instrumental | संस्कृतेन saṃskṛténa |
संस्कृताभ्याम् saṃskṛtā́bhyām |
संस्कृतैः / संस्कृतेभिः¹ saṃskṛtaíḥ / saṃskṛtébhiḥ¹ |
Dative | संस्कृताय saṃskṛtā́ya |
संस्कृताभ्याम् saṃskṛtā́bhyām |
संस्कृतेभ्यः saṃskṛtébhyaḥ |
Ablative | संस्कृतात् saṃskṛtā́t |
संस्कृताभ्याम् saṃskṛtā́bhyām |
संस्कृतेभ्यः saṃskṛtébhyaḥ |
Genitive | संस्कृतस्य saṃskṛtásya |
संस्कृतयोः saṃskṛtáyoḥ |
संस्कृतानाम् saṃskṛtā́nām |
Locative | संस्कृते saṃskṛté |
संस्कृतयोः saṃskṛtáyoḥ |
संस्कृतेषु saṃskṛtéṣu |
Notes |
|
References
- “संस्कृत” in Carl Cappeller, A Sanskrit–English Dictionary: Based upon the St. Petersburg Lexicons, Strasbourg: Karl J. Trübner, 1891, OCLC 186102264, page 571.
- Monier Williams (1899), “संस्कृत”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, OCLC 458052227, page 1120.
- Arthur A. Macdonell, A practical Sanskrit dictionary with transliteration, accentuation, and etymological analysis throughout, London: Oxford University Press, 1893, page 326
- Horace Hayman Wilson, A dictionary in Sanscrit and English, 2nd ed., Calcutta: Education Press, Circular Road, 1832, page 877
This article is issued from
Wiktionary.
The text is licensed under Creative
Commons - Attribution - Sharealike.
Additional terms may apply for the media files.